هدف صورتهاي مالي عبارت از ارائـه اطلاعاتي تلخيص و طبقهبندي شده درباره وضعيت مالي، عملكرد مالي و انعطافپذيري مالي واحد تجاري است كه براي طيفي گسترده از استفادهكنندگان صورتهاي مالي در اتخاذ تصميمات اقتصادي مفيد واقع گردد. . اعتقاد براين است كه هرگاه صورتهاي مالي معطوف به تأمين نيازهاي اطلاعاتي سرمايهگذاران باشد ، اكثر نيازهاي ساير استفادهكنندگان را نيز در حد توان برآورده ميكند بنابراين هدف اصلي گزارشگري مالي تهيه اطلاعات مفيد جهت تصميم گيريهاي سرمايه گذاري و اعتباردهي مي باشد.
اتخاذ تصميمات اقتصادي توسط استفادهكنندگان صورتهاي مالي مستلزم ارزيابي توان واحد تجاري جهت ايجاد وجه نقد و زمان و قطعيت ايجاد آن است. ارزيابي توان ايجاد وجه نقد از طريق تمركز بر وضعيت مالي، عملكرد مالي و جريانهاي نقدي واحد تجاري و استفاده از آنها در پيشبيني جريانهاي نقدي مورد انتظار و سنجش انعطافپذيري مالي، تسهيل ميگردد.
واحدگزارشگر: به يك واحد تجاري منفرد يا گروه واحدهاي تجاري اطلاق ميشود كه موضوع يك مجموعه صورتهاي مالي مشخص است كه بنابر الزامات قانوني، قراردادي يا عرفي و بهمنظور رفع نيازهاي اطلاعاتي استفادهكنندگان تهيه و ارائه ميشود.
يك مجموعه كامل صورتهاي مالي شامل ترازنامه، صورت سود و زيان، صورت سود و زيان جامع و صورت جريان وجوه نقد (كه از اين به بعد صورتهاي مالي اساسي ناميده ميشود) و يادداشتهاي توضيحي ميباشد. مسئوليت تهيه و ارائه صورتهاي مالي با هيأتمديره يا ساير اركان ادارهكننده واحد تجاري است.
ترازنامه: وضعيت مالي يك واحد تجاري دربرگيرنده منابع اقتصادي تحت كنترل آن، ساختار مالي آن، ميزان نقدينگي و توان بازپرداخت بدهيها و ظرفيت سازگاري آن با تغييرات محيط عملياتي است. اطلاعات درباره وضعيت مالي در ترازنامه ارائه ميشود.
ترازنامه بايد حداقل حاوي اقلام اصلي زير باشد:
الف . داراييهاي ثابت مشهود
ب . داراييهاي نامشهود
ج . سرمايهگذاريها
د . موجودي مواد و كالا
ه . حسابها و اسناد دريافتني تجاري و ساير حسابهاو اسناد دريافتني
و . موجودي نقد
ز . حسابها و اسناد پرداختني تجاري و ساير حسابها و اسناد پرداختني
ح . ذخيره ماليات ،
ط . ذخيره مزاياي پايان خدمت كاركنان
ي . بدهيهاي بلندمدت
ك . سهم اقليت
ل . سرمايه و اندوختهها
صورت سود و زيان: عملكرد مالي واحد تجاري دربرگيرنده بازده حاصل از منابع تحت كنترل واحد تجاري است. اطلاعات درباره عملكرد مالي درصورت سود و زيان و صورت سود و زيان جامع ارائه ميشود.
صورت سود و زيان بايد حداقل شامل 10 قلم باشد :
الف . درآمدهاي عملياتي
ب . هزينههاي عملياتي
ج . سود يا زيان عملياتي
د . هزينههاي مالي
ه . ساير درآمدها و هزينههاي غيرعملياتي
و . ماليات بردرآمد
ز . سود يا زيان فعاليتهاي عادي
ح . اقلام غيرمترقبه
ط . سهم اقليت
ي . سود يا زيان خالص
صورت سود و زيان جامع : صورت سود و زيان جامع به عنوان يك صورت مالي اساسي ، بايد كل درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي دوره را كه قابل انتساب به صاحبان سرمايه است ، به تفكيك اجزاي تشكيلدهنده آنها نشان دهد. به عبارت ديگر تمام اقلامي كه حقوق صاحبان سهام را تغيير مي دهند بغير از آورده و ستانده صاحبان سهام در آن نمايش داده مي شود.
صورت جريان وجه نقد: اطلاعات در مورد جريانهاي نقدي درصورت جريان وجوه نقد ارائه ميشود. اين اطلاعات از جنبهاي ديگر عملكرد مالي واحد تجاري را از طريق انعكاس مبالغ و منابع اصلي جريانهاي ورودي و خروجي وجه نقد به نمايش ميگذارد.
يادداشتهاي توضيحي: يادداشتهاي توضيحي و صورتهاي مالي اساسي يك مجموعه بهمپيوسته ميباشند. نقش يادداشتهاي توضيحي، برجسته نمودن و تشريح اقلام مندرج در صورتهاي مالي اساسي است. افشاي اطلاعات در يادداشتهاي توضيحي، نميتواند ارائه نادرست يا حذف اطلاعات در صورتهاي مالي اساسي را تصحيح يا توجيه كند.
اقلام اصلي صورتهاي مالي :
1- دارايي : حقوق نسبت به منافع اقتصادي آتي يا ساير راههاي دستيابي مشروع به آن منافع كه در نتيجه معاملات يا ساير رويدادهاي گذشته به كنترل واحد تجاري درآمده است.
2- بدهي : تعهد انتقال منافع اقتصادي توسط واحد تجاري ناشي از معاملات يا ساير رويدادهاي گذشته است.
3- حقوق صاحبان سرمايه: باقيماندهكسر جمع بدهيهاي واحد تجاري از جمع داراييهاي آن
4- درآمد: عبارتست از افزايش در حقوق صاحبان سرمايه بجز مواردي كه به آورده صاحبان سرمايه مربوط ميشود.
5- هزينه:عبارتست از كاهش در حقوق صاحبان سرمايه بجز مواردي كه به ستانده صاحبان سرمايه مربوط ميشود.
6- آورده صاحبان سرمايه: افزايش در حقوق صاحبان سرمايه ناشي از سرمايهگذاري در واحد تجاري جهت كسب يا افزايش حقوق مالكانه را گويند.
7- ستانده صاحبان سرمايه: كاهش در حقوق صاحبان سرمايه ناشي از انتقال داراييها بهصاحبان سرمايه يا ايجاد بدهي در قبال آنها بهمنظور كاهش حقوق مالكانه و يا توزيع سود را گويند.
صورت سود و زيان: عملكرد مالي واحد تجاري دربرگيرنده بازده حاصل از منابع تحت كنترل واحد تجاري است. اطلاعات درباره عملكرد مالي درصورت سود و زيان و صورت سود و زيان جامع ارائه ميشود.
صورت سود و زيان بايد حداقل 10 قلم اصلي زير باشد :
الف . درآمدهاي عملياتي
ب . هزينههاي عملياتي
ج . سود يا زيان عملياتي
د . هزينههاي مالي
ه . ساير درآمدها و هزينههاي غيرعملياتي
و . ماليات بردرآمد
ز . سود يا زيان فعاليتهاي عادي
ح . اقلام غيرمترقبه
ط . سهم اقليت
ي . سود يا زيان خالص
درآمدها و هزينه هاي صورت سود و زيان به سه دسته كلي تقسيم مي شوند:
1- درآمدها و هزينه هاي عملياتي: اقلامي كه مستقيما به موضوع واحد تجاري مربوط هستند و به عبارت ديگر ماهيت آنها عادي است در ضمن بطور مستمر بوقوع مي پيوندند. اقلام عملياتي بصورت ناخالص در صورت سود و زيان گزارش مي شوند يعني درآمدها و هزينه هاي عملياتي با هم تهاتر نمي شوند.
2- درآمدها و هزينهاي غيرعملياتي: اقلامي هستند كه ماهيت آنها غيرعادياست اما بطور مستمر بوقوع مي پيوندند. اين اقلام بصورت خالص در صورت سود و زيان منعكس مي گردند.
3- اقلام غيرمترقبه: اقلامي با اهميت و بسيار غير معمول است كه منشأ آن رويدادهايي خارج از فعاليتهاي عادي شركت ميباشد و انتظار نميرود بهطور مكرر يا منظم واقع شود.. اين اقلام به مبلغ خالص پس از كسر ماليات نشان داده مي شوند.
صورت سود و زيان انباشته در زير صورت سود و زيان آورده مي شود و به عنوان يك صورت جداگانه نشان داده نمي شود. در زير نمونه اي از آن نشان داده مي شود:
|
سود خالص سال مالي |
|
** |
|
سود انباشته ابتداي دوره |
** |
|
|
تعديلات سنواتي |
** |
|
|
سود انباشته اصلاح شده طي دوره |
|
** |
|
ساير اقلامي كه به سود انباشته منظر شده اند مثل تجديد ارزيابي |
|
** |
|
سود قابل تقسيم |
|
** |
|
سود سهام پيشنهادي |
(**) |
|
|
تخصيص به اندوخته ها |
(**) |
|
|
|
|
(**) |
|
سود انباشته پايان سال |
|
** |
صورت سود و زيان جامع : صورت سود و زيان جامع به عنوان يك صورت مالي اساسي ، بايد كل درآمدها و هزينههاي شناسايي شده طي دوره را كه قابل انتساب به صاحبان سرمايه است ، به تفكيك اجزاي تشكيلدهنده آنها نشان دهد. به عبارت ديگر تمام اقلامي كه حقوق صاحبان سهام را تغيير مي دهند بغير از آورده و ستانده صاحبان سهام در آن نمايش داده مي شود.
صورت سود و زيان كامل براساس نظريه شمول كلي تهيه مي گردد. طبق نظريه عملكرد جاري فقط اقلام مستمر در صورت سود و زيان نشان داده مي شوند و اقلام غير مترقبه بايد به حساب سود و زيان انباشته بروند.چ
صورت سود و زيان جامع بايد موارد زير را به ترتيب نشان دهد:
الف. سود يا زيان خالص دوره طبق صورت سود و زيان.
ب . ساير درآمدها و هزينههاي شناسايي شده كه طبق استانداردهاي حسابداري مستقيما در حقوق صاحبان سهام منعكس مي شوند مانند مازاد تجديد ارزيابي، سود و زيان تسعير ارز شركت فرعي خارجي يا سود و زيان تحقق نيافته سرمايه گذاري بلندمدت
ج . تعديلات سنواتي.
هرگاه اجزاي صورت سود و زيان جامع محدود به سود يا زيان خالص دوره و تعديلات سنواتي باشد، ارائـه صورت سود و زيان جامع ضرورتي ندارد. در چنين حالتي بايد در يادداشتي ذيل صورت سود و زيان دوره ، عدم لزوم ارائـه صورت سود و زيان جامع افشا شود.
نمونه صورت سود و زيان جامع:
|
سود خالص سال |
** |
|
مازاد تحقق نيافته ناشي از تجديد ارزيابي دارايي ثابت |
** |
|
سود يا زيان تحقق نيافته سرمايه گذاري بلندمدت |
** |
|
سود يا زيان تسعير ارز شركت خارجي |
** |
|
سود جامع سال مالي |
** |
|
تعديلات سنواتي |
** |
|
سود جامع شناسايي شده از تاريخ گزارشگري قبلي |
** |
اقلام استثنايي در صورت سود و زيان:
اقلام استثنايي بايد در محاسبه سود يا زيان فعاليتهاي عادي منظور شود. مبلغ هر قلم استثنايي (منفرداً يا در صورت تشابه نوع، در مجموع) بايد بهطور جداگانه و ترجيحاً در متن صورت سود و زيان تحت سرفصل درآمد يا هزينه مربوط منعكس گردد . اعم از اينكه انعكاس اين اقلام در متن صورت سود و زيان يا در يادداشتهاي توضيحي صورت گيرد ، اين اقلام بايد به عنوان اقلام استثنايي قابل تشخيص باشد و اينگونه تصريح گردد . شرح مناسبي در مورد هر يك از اقلام استثنايي جهت درك ماهيت اين اقلام ضروري است . نمونه اقلامي كه ممكن است درصورت بااهميت بودن، استثنايي تلقي شود عبارت است از :
الف . زيانهاي ناشي از بلاياي طبيعي در مناطقي كه وقوع آنها بهطور متناوب انتظار ميرود
ب . هزينههاي اخراج دسته جمعي كاركنان شاغل در بخشهاي فعال واحد تجاري
ج . هزينههاي تجديد سازمان
د . به هزينه بردن داراييهاي نامشهود خارج از فرايند استهلاك
ه . زيان انتقال صنايع مزاحم به خارج از محدوده شهرها، طبق مقررات جاري
و . كمكهاي بلاعوض غيرسرمايهاي دريافتي و كمكهاي بلاعوض پرداختي
ز . سود يا زيان فروش داراييهاي ثابت مشهود و سرمايهگذاريهاي بلندمدت
ح . سود يا زيان فروش يا توقف عمليات يك بخش از واحد تجاري
ط . هزينـههـاي غيرمعمول مربوط به مطالبـات مشكوكالوصـول و كاهش ارزش موجـودي موادوكالا
ي . ذخيرههاي غيرمعمول براي زيانهاي ناشي از پيمانهاي بلندمدت
ك . وجوه مازاد ناشي از حل و فصل ادعاي خسارت از شركتهاي بيمه
ل . هزينههاي جذب نشده ناشي از عدم دستيابي به ظرفيت معمول (عملي) مورد انتظار و ضايعات غيرعادي
م . سود يا زيان ناشي از حل و فصل دعاوي برله يا عليه شركت.
توقف عمليات يك بخش از واحد تجاري:
يك بخش از واحد تجاري عبارت است از جزئي از عمليات واحد تجاري يا گروه كه اهميت نسبي دارد و بطور جاگانه قابل شناسايي است و فعاليتها و دارائيها و نتايج مربوط به آن را بتوان به وضوح از بقيه فعاليتهاي واحد تجاري تميز داد.
در صورت توقف عمليات يك بخش از واحد تجاري لازم است نتايج عمليات بخش متوقف شده از جمله سود يا زيان حاصل از واگذاري آن بخش به طور جداگانه در صورت سود و زيان منعكس شود. براي اين منظور درآمدها و هزينههاي عملياتي مربوط به بخش متوقف شده بايد در سرفصلهاي مربوط و ترجيحاً در متن صورت سود و زيان بهطور جداگانه نمايش يابد. همچنين سود يا زيان حاصل از واگذاري بخش متوقف شده، پس از تهاتر كليه ذخاير مربوط به هزينههاي غير قابل بازيافت عمليات توقف، بايد پس از سود (زيان) عملياتي در صورت سود و زيان منعكس شود.
زيان حاصل از واگذاري يك بخش از واحد تجاري بايد در تاريخ تصميم به واگذاري و سود حاصل از واگذاري بايد در تاريخ واگذاري در حسابها منظور شود. براي واحدهايي كه مي خواهند واگذار شوند و فرايند واگذاري همراه با زيان خواهد بود، سود فعاليت بخش واگذاري از زمان تصميم به واگذاري تا زمان واگذاري فقط تا ميزان زيانهاي قابل شناسايي ناشي از واگذاري قابل شناسايي مي باشد و بقيه اين سود تنها در زمان تحقق به عنوان درامد محسوب خواهد شد.
، افشاي موارد زير در رابطه با توقف عمليات يك بخش واحد تجاري ضروري است :
الف. ماهيت و مشخصات عمليات متوقف شده،
ب . تاريخ مؤثر توقف عمليات براي مقاصد حسابداري
ج . نحوه توقف عمليات (فروش يا كنارگذاري).
